Info

Aanvullende informatie over hokverrijking en aanverwante onderwerpen is te vinden via onderstaande links. Deze informatie is ook terug te vinden in de aparte onderliggende webpagina’s.

Speelmateriaal

Speelgoed waar varkens wel blij van worden (Artikel in Veehouder & Dierenarts van juni 2011) Varkenshouder Van der Vergt en onderzoeker Bracke over de (‘verrijkte’) ketting en de knabbelpaal.
Hokverrijkingsmateriaal voor de buitenuitloop van biologische varkens (Flyer en poster, Biovak 2011) Allerlei voorbeelden van goed en minder goed werkende vormen van hokverrijking.
Denen niet bang voor stro (Artikel in Varkens – Vakblad voor de varkenshouderij, mei, 2011)
Sproot hoogst gewaardeerd door varkens. V-focus, juni 2011, 38-39.
Afleidingsmateriaal hoeft niet duur te zijn (Boederij, 2011)
Volop betaalbare varkensspeeltjes (Boerderij, 2007)
Goedkope speeltjes soms nog beter en leuker (Boerderij, 2011) Serie foto’s van materialen op verschillende bedrijven
Lijst met verrijkingsmateriaal voor varkens (Maatlat Duurzame Veehouderij) Deze lijst geeft een sterk vereenvoudigde en enigszins gedateerde waardering van een aantal afleidingsmaterialen. Voor een meer gedetailleerde inschatting wordt verwezen naar het RICHPIG model (zie onder bij ‘Publicaties van Marc’)
Dieren energie laten opwekken met ‘fitnessapparatuur’ loont niet. (Bracke, 2007 in V-Focus 5, 44-45). Welzijn verbeteren door varkens laten werken.
Informatiebrochure over afleidingsmateriaal van het Ministerie van de Vlaamse Gemeenschap, beleidsdomein Landbouw en Visserij
Overzicht van hokverrijkingsmaterialen voor varkens (CIWF, 2011, Engelstalig) Er is ook een Duitstalige versie.
Expert judgement on enrichment materials for pigs validates preliminary RICHPIG Model (Bracke et al., 2007) Op pagina’s 4-7 staat een lijst met 64 wetenschappelijk-onderzochte materialen en hun welzijnsscores (volgens het model en welzijnsexperts).
Expert consultation on weighting factors (Bracke et al., 2007). Op pagina 18-19 staat een lijst met 33 materiaaleigenschappen en hun relatieve weegfactoren.
Links naar bedrijven die afleidingsmateriaal aanbieden:
Lakabal en -borstel Praktijkvoorbeelden afleidingsmateriaal
MIK TOY en MIK ROLLS Soort strobriket op de Duitse markt
“MS Schippers” Zie o.a. onder antibijtmateriaal. MS Schippers heeft soms aanbiedingen, bijv. in 2011 werd een rol strotouw (10 mm, rol van 200 meter) aangeboden vanaf 35 euro.
Piglyx
Lifarma, speelmaterialen voor varkens
Bite Rite van Ikadan

Ruwvoer

Effect of rooting area and drinker in the outdoor run on behaviour and Ascaris infection of organic pigs (Effect van wroetgebied en drinkgelegenheid op de buitenuitloop op gedrag en spoelworminfecties bij biologische varkens, Engelstalig rapport van Vermeer et al., 2006)
Ruwvoeropname bij biologisch gehouden drachtige zeugen (Rapport van Van Krimpen et al., 2006)

Schuurmogelijkheden

Zoelen van varkens en implicaties voor dierenwelzijn (Rapport van Bracke, 2010) Dit rapport bevat beschrijvingen van schuurgedrag in relatie tot het modderbaden.
Hokverrijkingsmateriaal voor de buitenuitloop van biologische varkens (Flyer en poster met allerlei voorbeelden van hokverrijking, inclusief schuurmogelijkheden, Biovak 2011)

Afkoeling

Zoelen, douchen, wroeten of niet castreren? (Bracke en Rotgers, 2011 in V-focus).
Het ideale modderbad voor varkens (BioKennisBericht)
Zoelen van varkens en implicaties voor dierenwelzijn (Rapport van Bracke, 2010)
Pigs have ‘evolved to love mud’ (BBC Earth News, mei 2011)
Review of wallowing in pigs (1) (Bracke, 2011). Beschrijving van zoelgedrag in relatie tot de evolutionaire geschiedenis van het varken en z’n natuurlijke behoeften.
Review of wallowing in pigs (2) (Bracke en Spoolder, 2011). Analyse van het belang van zoelen voor dierenwelzijn, inclusief een beschrijving van het ideale modderbad en een vergelijking met andere welzijnskwesties zoals sociaal contact, afleidingsmateriaal en stoppen met castreren. Het belang van modderbadgedrag is, evenals afleidingsmateriaal, tot nu toe sterk ondergewaardeerd. Sproei-installaties zouden een praktisch alternatief kunnen zijn voor het modderbad.

Bijterij (staart-, oren-, poot- en flankbijten)

Checklist Aanpak staartbijten bij (biologische) varkens (Biokennis)
Staartbijten bij varkens (Wikipedia)
Stoppen met couperen? Varkenshouders over staartbijten en staartcouperen (Rapport van De Lauwere et al., 2009) Dit rapport geeft meningen van gangbare en biologische varkenshouders over staartcouperen en staartbijten.
We hebben een aantal artikelen geschreven als informatiemap voor boeren en bedrijfsbegeleiders om problemen met bijterij tegen te gaan. Hieronder staan daarvan de links:
Terug naar de Krulstaart, Zonderland, 2010. Veehouder en Dierenarts
Helft varkensbedrijven kampt met staartbijten. Zonderland et al., 2009. V-focus. Over de prevalentie (mate van voorkomen) van staartbijten.
Stoppen met staarten couperen geen utopie. De Lauwere et al., 2010. V-focus. Over de percepties (meningen) van varkenshouders
Risicofactoren van staartbijten. Zonderland et al., 2010. V-focus.
Boer staat aan het roer bij tegengaan bijterij. Bracke et al., 2010. V-focus. Over de methode achter de aanpak van bijterij.
Van effectief afleidingsmateriaal naar krulstaart. Zonderland et al., 2010. V-focus. Over de relatie tussen hokverrijking en bijterij.
Wat te doen bij bijterij? Bracke et al., 2010. V-focus. Over de curatieve behandeling van bijterij.
Andere gerelateerde artikelen:
De krul moet terug in de varkensstaart. Zonderland en Kluivers, 2010. V-Focus Special. Overzicht over de aanpak van bijterij.
Staartbijten is op te lossen (Boerderij, 2010)
Houding staart indicatie voor bijtkans (Varkens, 2010)
Enkele belangrijke engelstalige bronnen zijn:
Risks associated with tail biting and means to reduce tail docking (Engelstalig EFSA rapport, 2007) Dit rapport bevat een uitgebreid overzicht van wetenschappelijk onderzoek naar staartbijten, couperen en hokverrijking (tot 2007). Op pagina 93 en 95 staan grafieken die het relatieve risico op staartbijten in de EU weergeven voor gecoupeerde en ongecoupeerde varkens.
Update of EFSA rapport over afleidingsmateriaal (p.27-30) en staartbijten (p. 85 e.v.) (Spoolder et al., 2011)
Decision support system to assess the risk for tail biting (PIGTAIL model) (Bracke et al., 2004). De tabel op pagina 35 toont een lijst met 28 risicofactoren en hun relatieve belang (weegfactoren).
Pig Husbandry Advisory Tool (WebHAT) (Taylor et al., 2009). Dit is een goed hulpmiddel om risicofactoren voor bijterij op bedrijven door de lichten en boeren van wetenschappelijkonderbouwd advies te voorzien (maar nog niet helemaal definitief uitgewerkt).
Talking Tails (Zonderland, 2010). Proefschrift over de ontwikkeling van staartbijten in groepen gespeende biggen: een handje stro per dier per dag voorkomt staartbijten en de staarthouding kan helpen om een uitbraak vroegtijdig te onderkennen.
Zonderland, J. 2013. Tail biting in pigs – Guidance for New Zealand pig producers. New Zealand Pork.
* Telkänranta, H. Research results on pig enrichment – The research project “New innovations for environmental enrichment on pig farms (in English, Swedisch and Finnish). University of Helsinki, Faculty of Veterinary Medicine
Jaarrapporten van het Deense Pig Research Centre. Het jaar rapport van 2009 vermeldt op pagina 38 een opmerkelijk succes in Denemarken met het terugdringen van shouderwonden bij zeugen: Deense boeren mogen geen (ernstig) gewonde dieren meer naar het slachthuis sturen. Een dergelijk aanpak zou ook goed kunnen werken om bijterij terug te dringen, omdat tekenen van bijterij (verkorte staarten en oren) goed zichtbaar blijven tot op het slachthuis (zie ook p14 van het jaarrapport van 2010). Op pagina 35 van het rapport uit 2009 staat dat ook Deense boeren moeite hebben om aan de wettelijke regels voor het verstrekken van afleidingsmateriaal te voldoen. Denemarken stelt overigens wel hogere normen aan afleidingsmateriaal dan Nederland: In Denemarken moet in gangbare stallen natuurlijk materiaal verstrekt worden wat tot op de grond reikt. Veel boeren hebben daar gekozen voor een knabbelpaal.
Overig:
Voeding en staartbijten bij varkens (Cornips, 2010). Dit is een afstudeerscriptie Sanne Cornips voor haar opleiding aan de CAH Dronten.
Staartbijtgedrag bij vleesvarkens (Driessen et al., 2008). Overzichtsartikel in het Vlaams Diergeneeskundig Tijdschrift
Preventie en behandeling van staartbijten bij gespeende biggen (Zonderland et al., 2003) “Een handje stro per dier per dag is voldoende om staartbijten te voorkomen.”

Gereedschapskist

In onze ‘gereedschapskist’ om bijterij terug te dringen zitten de volgende ‘instrumenten’: Inleidende brief, Wondencheck, Stalkaart, Bedrijfsrisicoanalyse, Bedrijfsgeschiedenis, SOP met huidige aanpak van bijterij, Aanbevelingen, Plan van aanpak, Resultaatmeting, Documentatie en communicatie en Evaluatie. De aanpak is primair opgesteld voor gangbare varkensbedrijven. Een verslag van overleg over de aspecten waarmee op biologische bedrijven rekening gehouden moet worden is hier te vinden (deze informatie is nog vertrouwelijk en daarom afgeschermd met een wachtwoord). Overigens zitten ook de formulieren hieronder nog in een proces van aanscherping en evaluatie. Bij aanhoudende problemen met bijterij adviseren wij u om contact op te nemen met uw dierenarts en andere inhoudelijk deskundigen zoals voer-, klimaats- en gedragsdeskundigen.

* Brief aan de dierenarts/bedrijfsbegeleider
* Wondencheck om bijterij in klassen/cijfers te kunnen uitdrukken
* Stalkaart om een inventarisatie te maken van de omvang van de actuele problemen met bijterij op het bedrijf.
* Bedrijfsrisicoanalyse om een inventarisatie te maken van de risicofactoren die op het bedrijf aanwezig zijn waardoor mogelijk de problemen met bijterij ontstaan en waarmee een plan van aanpak kan worden opgesteld. Opmerking: het bedrijfsrisicoanalyseformulier is niet wetenschappelijk gevalideerd. Het is bedoelt als (vereenvoudigd) hulpmiddel om het eigen denkproces over oorzaken en oplossingrichtingen te ondersteunen.
* Bedrijfsgeschiedenis om inzage te krijgen in de maatregelen die in het verleden genomen zijn om het probleem op te lossen. Deze wordt gemaakt aan de hand van het bedrijfsrisicoanalyseformulier (zie boven) en de lijst met aanbevelingen (zie onder).
* SOP (standard operating procedure), i.e. een beschrijving van hoe op dit moment bijterij wordt voorkomen (preventief) en hoe het wordt behandeld (curatief).
* Richtlijnen voor het opstellen van een plan van aanpak (PvA) om bijterij terug te dringen (preventief en/of curatief)
* Aanbevelingen voor beter hokverrijkingsmateriaal en het doorvoeren van aanpassingen om de aanpak van bijterij te optimaliseren (zie ook de documentatie onder ‘bijterij’ in de informatiemap, en met name ook de engelstalige WebHAT)
* Resultaatmeting. Hiervoor wordt gebruik gemaakt van de wondencheck en de stalkaart (zie boven)
* Documentatie- en communicatieadvies. Dit is van belang om ervoor te zorgen dat collega varkenshouders van elkaar kunnen leren om problemen met bijterij op te lossen, en om te voldoen aan de wettelijke eis die stelt dat varkensstaarten slechts dan gecoupeerd mogen worden wanneer gebleken is dat anders ernstige problemen met bijterij ontstaan ondanks het feit dat tekortkomingen in huisvesting en management zijn aangepakt.
* Evaluatie: het is belangrijk om periodiek te evalueren of de aanpak resultaat heeft gehad en hoe het proces verder (ook ten behoeven van anderen) geoptimaliseerd kan worden.

Achtergrondinformatie – Algemeen

Update welzijnsprestaties biologische veehouderij (Rapport van Ruis et al., 2010)
Natuurlijk gedrag van varkens (RDA, 2006)
Natuurlijk gedrag van het varken
Publicaties van Marc Hier vindt u (verdere links naar) wetenschappelijke en vakbladartikelen over hokverrijking, bijterij en dierenwelzijn. Vooral relevant zijn de wetenschappelijke artikelen over het RICHPIG model (Bracke et al., 2007a en b; Bracke, 2008), waarmee de waarde van afleidingsmateriaal voor het varken beoordeeld kan worden. Daarnaast is er het PIGTAIL model (om het risico op staartbijten in te schatten, Bracke et al., 2004) en de recentere vakbladartikelen over staartbijten in V-focus (waarvan de links hierboven ook zijn opgenomen).
Terug naar de Krulstaart, Johan Zonderland, 2010. Veehouder en Dierenarts

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)